Stress is als een pakje boter
Stress is als een pakje boter. Een beetje vettig, soms moeilijk verteerbaar en als het te warm wordt, begint het te smelten. Voor je het weet, zit je ermee aan je vingers.
Gelukkig is er iets bijzonders aan een pakje boter: je kunt het delen.
Stel, ik zit met een pakje stress en jij komt naast me zitten. Dan kunnen we dat pakje gewoon doormidden snijden. De helft voor mij, de helft voor jou. Gedeelde smart is halve smart, zegt het spreekwoord. Waarom zou dat voor stress anders zijn?
De last die je deelt, wordt een stuk lichter.
Natuurlijk verdwijnt de stress niet zomaar. Hij wordt wel draaglijker. Soms volstaat het dat iemand luistert, een hand op je schouder legt of gewoon even bij je blijft. Gewoon samen even wachten. Je hoeft het pakje niet meer helemaal alleen vast te houden.
Dat is de kracht van verbondenheid.
Maar stress heeft ook een binnenkant. En die is iets minder zichtbaar dan een pakje boter.
Wanneer we gevaar of onveiligheid ervaren, schiet ons stresssysteem in actie. Het lichaam maakt onder meer cortisol aan, een hormoon dat ons helpt om met spanning om te gaan. Op zich is dat prima. We hebben stress nodig. Zonder stress zouden we bij gevaar rustig blijven zitten, terwijl het misschien toch verstandiger is om de benen te nemen.
Het probleem begint wanneer het alarmsysteem te vaak of te lang blijft afgaan. Dan krijgt het lichaam onvoldoende gelegenheid om tot rust te komen. En het merkwaardige is: van dat hele gebeuren zien we nauwelijks iets. Aan de buitenkant kan iemand er volkomen rustig uitzien, terwijl het vanbinnen alle hens aan dek is. Geen zwaailichten, geen sirenes, geen bordje met 'Opgelet, cortisol aan het werk'.
Bij kinderen wordt het verhaal nog interessanter.
Een klein kind beschikt immers nog niet over alle mogelijkheden om zijn spanning zelf te regelen. Zijn stresssysteem is volop in ontwikkeling. Het heeft daarvoor de nabijheid van een ander nodig. Iemand die troost, vasthoudt, wiegt, aankijkt of met een zachte stem geruststelt. Vaak is dat de mama, maar het kan evengoed een andere vertrouwde volwassene zijn.
Dat noemen we co-regulatie. Een ingewikkeld woord voor iets heel eenvoudigs: wat ik nog niet alleen kan dragen, help jij mij te dragen. Het kind leent als het ware even de rust van de volwassene.
Een warme aanraking, huidcontact, een vertrouwde stem of een geruststellende blik kunnen helpen om het stresssysteem weer tot bedaren te brengen. Niet alleen in het hoofd, maar zeker ook in het lichaam. Verbondenheid is dus niet zomaar een mooi gevoel. Het heeft ook een biologische betekenis.
Maar wat als die ander er niet is? Wat als het kind telkens opnieuw met zijn pakje stress blijft zitten? Wat als er niemand is die helpt om het gewicht te verdelen? Dan kan het stresssysteem langdurig onder druk komen te staan. Zeker wanneer onveiligheid en gebrek aan steun zich blijven herhalen, kan dat sporen nalaten in de ontwikkeling van het lichaam en de manier waarop het later met spanning omgaat.
Soms worden die sporen pas vele jaren later zichtbaar. In een lichaam dat moeilijk tot rust komt. In een voortdurende waakzaamheid. In spanning, vermoeidheid of andere klachten waarvoor niet altijd een duidelijke verklaring wordt gevonden.
Dat betekent geenszins dat elke klacht uit de kindertijd voortkomt of dat vroege ervaringen ons lot bepalen. Gelukkig is ons stresssysteem ook veranderbaar. Veilige relaties, nieuwe ervaringen en passende ondersteuning kunnen helpen om opnieuw rust te vinden.
En zo komen we weer bij ons pakje boter.
Misschien is de belangrijkste vraag niet hoeveel stress iemand heeft, maar hoeveel stress iemand alleen moet dragen.
Een pakje boter kun je in de koelkast bewaren.
Maar stress bewaar je beter niet te lang in je eentje.
Opmerkingen