Niet oud genoeg om afgeschreven te worden

Het sterkste antwoord op stereotiepe beelden is geen debat, maar een ontmoeting. (Foto © Unsplash)

Deze week woonde ik een vergadering bij van de Ouderenraad in onze  actieve gemeente Nazareth-De Pinte. Een van de gespreksthema's was de beeldvorming rond ouderen. Dat blijkt geen onschuldig onderwerp te zijn. Want hoe we over ouderen spreken, bepaalt mee hoe we naar hen kijken. En uiteindelijk ook hoe ouderen naar zichzelf kijken.

Er is iets merkwaardigs aan onze tijd. We worden met zijn allen ouder dan ooit tevoren, maar in onze beeldvorming lijkt ouder worden vooral iets te zijn wat we liever uit het zicht houden.

Wanneer ouderen in het nieuws komen, gaat het vaak over pensioenen, zorgkosten, wachtlijsten of eenzaamheid. Alsof ouder worden in de eerste plaats een maatschappelijk probleem is. Alsof een lange levensloop vooral een last vertegenwoordigt.

Dat is een vreemde manier van kijken.

Een samenleving investeert jarenlang in onderwijs, opleidingen en ervaring. Ze verwacht dat mensen groeien, fouten maken, inzichten verwerven en wijsheid ontwikkelen. Maar zodra iemand de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, lijkt die opgebouwde rijkdom plots minder zichtbaar te worden. Dan spreken we niet langer over ervaring, maar over vergrijzing.

Misschien zit daar wel de grootste denkfout.

Ervaring is geen ballast. Ze is een vorm van maatschappelijk kapitaal. Ouderen hebben veranderingen meegemaakt waar jongeren alleen over kunnen lezen. Ze weten dat crisissen voorbijgaan, dat vooruitgang nooit vanzelfsprekend is en dat samenleven meer vraagt dan snelheid en efficiëntie alleen. Dat maakt hun stem niet belangrijker dan die van jongeren, maar zeker ook niet minder belangrijk.

Bovendien bestaan "de ouderen" niet. Een actieve zestiger, een mantelzorgende zeventiger, een ondernemende tachtiger en een kwetsbare negentiger delen dezelfde levensfase, maar leiden totaal verschillende levens. Toch spreken we vaak over hen alsof ze één groep vormen.

Misschien moeten we de vraag anders stellen. Niet: wat kosten ouderen ons? Maar wat verliezen we wanneer we hun kennis, hun engagement en hun levenservaring onvoldoende benutten? 

Er ligt immers een prachtige opdracht klaar. Ouderen kunnen bruggenbouwers zijn. Niet zozeer door jongeren te vertellen hoe het vroeger was, maar door samen met hen na te denken over hoe het morgen beter kan. Jongeren brengen nieuwe ideeën, ouderen brengen perspectief. De ene kijkt vooruit, de andere ziet verder achterom. Samen ontstaat dieptezicht. 

Perspectief is overigens het meest doeltreffende serum tegen eenzaamheid en depressie. 

Misschien ligt daar wel de grootste uitdaging voor de Ouderenraad. Niet alleen aandacht vragen voor de noden van ouderen, op alle domeinen en niveaus, maar ook helpen het verhaal over ouder worden te veranderen. Weg van het stereotiepe beeld van de afhankelijke senior, naar het beeld van de betrokken burger die nog altijd talenten, ervaring en engagement inbrengt in de samenleving. Die samenleving heeft dat hard nodig. 

Hoe we over ouderen spreken, zegt uiteindelijk veel over onze samenleving. Want wie ouderdom uitsluitend ziet als achteruitgang, vergeet dat ouder worden geen uitzondering is, maar een voorrecht. Niet iedereen krijgt die kans.

Misschien is het daarom tijd om het beeld te vernieuwen. Niet door ouderdom jonger voor te stellen dan ze is, maar door eindelijk te erkennen wat ze werkelijk meebrengt: levenservaring, veerkracht, relativeringsvermogen en de kunst om het belangrijke van het bijkomstige te onderscheiden.

Een samenleving die haar ouderen ziet als een last, doet zichzelf tekort. Een samenleving die hen ziet als een bron van ervaring, investeert tegelijk in haar eigen toekomst.

Wie zijn ouderen afschrijft, schrijft een stuk van zijn eigen toekomst af.