Als herstel zich niet laat meten

Herstel kent geen deadline. Het vraagt tijd, vertrouwen en de ruimte om stap voor stap verder te gaan. (Foto © Pixabay)

Een samenleving herken je aan wat ze belangrijk vindt.

Wat we belangrijk vinden, meten we. We registreren het, vergelijken het, controleren het. Dat is niet onredelijk. Meten helpt ons begrijpen. Controle kan misbruik voorkomen. En wie ziek wordt, mag erop rekenen dat de samenleving zorgvuldig omgaat met de middelen die ze beschikbaar stelt.

Maar niet alles wat van waarde is, laat zich meten.

Dat geldt misschien nergens sterker dan voor herstel.

Wie langdurig ziek is, herstelt zelden rechtlijnig. Er zijn dagen waarop het lichaam voorzichtig vooruitgaat en dagen waarop het opnieuw lijkt stil te vallen. Soms kost een eenvoudige wandeling alle beschikbare energie. Soms is een gesprek voeren al een overwinning. Van buitenaf lijkt er weinig te gebeuren. Van binnen wordt hard gewerkt.

Herstel is geen pauze. Het is arbeid. 

Het is het lichaam dat, soms millimeter voor millimeter, opnieuw evenwicht zoekt. Het is een zenuwstelsel dat probeert te vergeten wat het als bedreiging heeft leren ervaren. Het is de moed om na een terugval toch weer een kleine stap te zetten, zonder te weten of morgen opnieuw zal lukken wat vandaag mogelijk was.

Die arbeid blijft grotendeels onzichtbaar en precies daar ontstaat een spanning.

Onze samenleving wil graag weten waar iemand staat. Is hij al beter? Kan zij opnieuw aan het werk? Hoe lang zal het nog duren? Dat zijn begrijpelijke vragen. Beleid vraagt nu eenmaal duidelijkheid.

Maar het lichaam onderhandelt niet met beleidsplannen.

Het volgt geen administratieve kalender, geen deadline, geen kwartaalrapport.

Soms lijkt het alsof langdurig zieken niet alleen moeten herstellen van hun ziekte, maar tegelijk moeten bewijzen dat ze nog ziek zijn. Alsof de energie die eigenlijk naar herstel zou moeten gaan, ook moet worden besteed aan het verantwoorden van dat herstel. Dat is een zware last. Niet alleen lichamelijk, maar ook menselijk. 

Controle kan noodzakelijk zijn. Niemand zal dat ontkennen, maar controle is nog geen herstelbeleid.

Een mens geneest niet omdat hij vaker wordt opgevolgd. Hij geneest wanneer het lichaam en de geest opnieuw veiligheid ervaren. Wanneer er vertrouwen groeit. Wanneer er ruimte is om te herstellen zonder voortdurend het gevoel te hebben dat hij zich moet verantwoorden voor een proces dat zich grotendeels buiten het zicht afspeelt.

Misschien ligt daar een opdracht voor ons allemaal.

In De onzichtbare wereld schrijf ik dat achter elke mens een onzichtbare wereld schuilgaat. Dat is geen poëtische gedachte. Het is een maatschappelijke werkelijkheid. Wie alleen gelooft wat zichtbaar is, zal onvermijdelijk verkeerd oordelen over wat onzichtbaar groeit.

Ook herstel groeit meestal in stilte.

Zoals wortels zich verdiepen voordat een boom opnieuw uitloopt of uit zijn winterslaap ontwaakt, zo voltrekt zich ook herstel vaak onder de oppervlakte: onzichtbaar, kwetsbaar, langzaam. 

Misschien begint goed beleid daarom niet met de vraag hoe we mensen beter kunnen controleren, maar met de vraag hoe we de voorwaarden kunnen scheppen waarin herstel werkelijk kan groeien.

Wat zich niet laat meten, kan wel degelijk van onschatbare waarde zijn.