Wat het onderbewuste ons probeert te vertellen

Het zelfbeeld bepaalt of we de strijd aangaan met het eigen lichaam. (Foto © Pixabay)

Steeds vaker horen we verontrustende berichten over eetstoornissen bij jonge meisjes. Kinderpsychiater Peter Adriaenssens waarschuwt dat de eerste signalen soms al opduiken bij kinderen van negen of tien jaar. Ze zijn nog maar net begonnen met kind te zijn, en toch duikt daar al een verstoord zelfbeeld op — een strijd met het eigen lichaam.

Sociale media worden vaak met de vinger gewezen, en niet zonder reden. De digitale wereld houdt een meedogenloze spiegel voor: lichamen die vergeleken worden, levens die gepolijst lijken, gezichten zonder rimpels of nuance. Maar sociale media zijn zelden de oorzaak; ze zijn eerder een vergrootglas. Ze versterken wat er onderhuids al leeft.

En daar, in dat onderbewuste, ligt de kern van het probleem.

Ons onderbewuste is als de humuslaag van onze persoonlijkheid; rijk, donker, voedzaam, maar ook kwetsbaar. Het wordt gevormd door onze vroege ervaringen, door de toon van de stem die ons wiegde, door de blikken die we kregen, de veiligheid die we voelden (of niet). Daar wordt het basisvertrouwen gelegd: het gevoel dat je goed bent zoals je bent.

De epigenetica leert ons dat omstandigheden letterlijk sporen nalaten in ons lichaam. Ervaringen kunnen genexpressie beïnvloeden: stress, verwaarlozing, geborgenheid; ze schrijven zich in op celniveau. Het onderbewuste is dus niet zomaar een vaag psychologisch concept, maar een levend archief van onze levensomstandigheden.

Wanneer een kind opgroeit in een omgeving waarin liefde wordt gekoppeld aan prestaties, waarin kwetsbaarheid wordt afgestraft en vergelijking de norm is, ontwikkelt het onderbewuste een stille overtuiging: ik ben pas goed als ik voldoe.Dat zaadje kan later uitgroeien tot perfectionisme, angst, of eetstoornis. Niet omdat het kind ijdel is, maar omdat het geleerd heeft dat beheersing de enige vorm van veiligheid is.

🕯 Milton Erickson en de kracht van een nieuwe opdracht

De Amerikaanse psychiater Milton H. Erickson (1901–1980) beschreef ooit hoe hij een jonge vrouw met ernstige anorexia behandelde. In plaats van haar eetgedrag te analyseren, sprak hij haar onderbewuste rechtstreeks aan.
Hij gaf het een symbolische opdracht: Gebruik je kracht niet om jezelf kleiner te maken, maar om te leven.
Het onderbewuste, zei Erickson, is loyaal. Het voert elke taak uit die het krijgt; ook als die taak zelfdestructief is. Maar geef het een andere opdracht, één die het leven ondersteunt, en het zal die even trouw volgen.
Dat inzicht blijft vandaag even relevant: het onderbewuste wil ons helpen, als we ernaar leren luisteren.

We leven in een cultuur die hard is voor wie onzeker is. Meisjes groeien op met beelden van perfectie, met filters die de illusie wekken dat schoonheid gelijkstaat aan waarde. Maar onder die oppervlakkige druk zit iets diepers: een collectieve angst om niet te voldoen, een schaduw die zich nestelt in het onderbewuste en daar fluistert dat je pas iets waard bent als je jezelf verbetert.

Het is precies daar dat heling begint, niet door nog meer controle, maar door het onderbewuste een andere boodschap te geven. Een die zegt: je mag groeien zonder jezelf te verloochenen.

Onze samenleving heeft nood aan dat andere verhaal. Een verhaal waarin kinderen niet vroegtijdig leren zichzelf te corrigeren, maar zichzelf te aanvaarden. Waarin het onderbewuste niet langer getraind wordt in zelfafwijzing, maar gevoed met mildheid en vertrouwen.

Want het onderbewuste vergeet niets, maar het kan wel herleren. En wanneer we het de juiste opdracht geven — zorg voor mij, niet tegen mij — kan het eindelijk doen waarvoor het altijd bedoeld was: ons helpen om te leven.

Misschien ligt daar de echte uitdaging van deze tijd. Niet alleen in het bestrijden van eetstoornissen, maar in het begrijpen van wat ze ons willen vertellen.

Dat we als maatschappij te vaak spiegels ophangen en te weinig veiligheid bieden.

Dat onder elk hongerend lichaam een onderbewuste stem schuilt die vraagt: mag ik bestaan zoals ik ben?

En dat het antwoord op die vraag niet in controle ligt, maar in verbinding, met onszelf, met elkaar, met het leven dat in ons wil blijven groeien.