Negatieve framing: waarom we zo graag focussen op wat misgaat

Er is een uitweg uit de negatieve framing. (Foto © Pixabay)

Negatieve framing is overal: in nieuws, gesprekken en zelfs in hoe we naar onszelf kijken. Wat gebeurt er als we leren het glas opnieuw halfvol te zien, niet naïef maar bewust?

De neiging om te kijken naar wat fout loopt

Een collega deelde onlangs een krachtig bericht over de negatieve framing die steeds vaker opduikt in het publieke debat. Over hoe coaches worden weggezet als charlatans, leerkrachten als klagers met te veel vakantie, of mensen met een ziekte-uitkering als profiteurs. Het bericht raakte een gevoelige snaar, want het legt een bredere tendens bloot: onze neiging om vooral te kijken naar wat fout loopt, in plaats van naar wat werkt of verbindt.

Negatieve framing is niet nieuw, maar ze gedijt bijzonder goed in deze tijd. Waar komt die drang vandaan om anderen, of hele beroepsgroepen, in een ongunstig licht te plaatsen?

Ons brein is gebouwd op dreiging

Een deel van het antwoord ligt in onze biologie. Het menselijk brein is niet gemaakt om de werkelijkheid neutraal te bekijken, maar om te overleven. Negatieve informatie weegt zwaarder dan positieve. Dat heet de negativity bias. Voor onze voorouders was het nuttig om gevaar te overschatten. Vandaag vertaalt dat instinct zich in sociale alertheid: we letten scherp op wie ‘profiteert’, wie ‘te weinig doet’, wie ‘anders’ is.

Social media versterken dat mechanisme. Negatieve berichten trekken aandacht, clicks en eindeloze discussies. Verontwaardiging verkoopt beter dan nuance. Framing is daarbij een handig hulpmiddel: complexe realiteit wordt herleid tot simpele tegenstellingen. Het geeft houvast, maar het vervormt ook.

Framing als machtsinstrument

Soms is framing niet alleen een onbewuste reflex, maar ook een bewuste strategie. Wie een hele beroepsgroep over één kam scheert, positioneert zichzelf vaak tegelijk als moreel of intellectueel superieur. Het is een subtiele manier om terrein af te bakenen. Zo komt het dat bepaalde gevestigde beroepsgroepen, zoals psychologen, zich scherp-kritisch uitlaten over coaches; bewust of niet wordt zo het eigen domein afgeschermd. Framing kan dus ook dienen als instrument van status en invloed.

De gevolgen zijn merkbaar. Negatieve framing ondermijnt vertrouwen, in instellingen, in elkaar en uiteindelijk ook in onszelf. Ze kweekt cynisme en moedeloosheid, en verengt ons denken. Wie voortdurend negatieve beelden hoort, leert de wereld ook negatiever zien.

Bij jongeren is dat effect nog sterker. Zij groeien op in een omgeving waarin het publieke gesprek vaak bits en veroordelend is. Hun wereldbeeld vormt zich in die context van wantrouwen. Veel jongeren zijn zoekend naar richting en identiteit. Aanhoudende negativiteit slaat dan extra hard binnen. Ze raken sneller uit evenwicht, of haken af. We onderschatten hoe diep de constante framing hun zelfvertrouwen en toekomstbeeld kan beïnvloeden.

Van halfleeg naar halfvol

Toch is er een uitweg.

In coaching wordt vaak gesproken over het verschil tussen een halfleeg en een halfvol glas — om te leren ‘herkaderen’. Die metafoor lijkt eenvoudig, maar raakt aan de kern van het vraagstuk. Het gaat niet om oppervlakkig positivisme, maar om perspectief: de bewuste keuze om te zien wat er wél is, in plaats van te blijven hangen in wat ontbreekt.

Dat perspectief begint bij taal. Hoe we spreken over elkaar, bepaalt hoe we naar elkaar kijken. Framing is niet alleen een media-instrument; het is ook een gewoonte in ons dagelijks denken. Door bewust woorden te kiezen die verbinden in plaats van verdelen, verschuift het beeld dat we van anderen én van onszelf vormen. Daar ligt een stille kracht.

Een samenleving die leert om anders te framen, leert ook om anders te luisteren. Ze wordt nieuwsgieriger, milder, constructiever. Zeker voor jongeren is dat van levensbelang: zij hebben volwassenen nodig die tonen dat nuance nog bestaat, dat er méér is dan “voor” of “tegen”.

Negatieve framing zal niet verdwijnen, ze hoort bij wie we zijn. Maar bewustwording verandert de richting van de blik. Wie begrijpt waarom het glas soms halfleeg lijkt, kan beslissen het bij te vullen. En wie dat doet, maakt het verschil tussen een samenleving die vastloopt in oordeel, en een die groeit in begrip.