De psychologie van de bijl — over macht, empathie en het verdwijnen van morele intelligentie uit de politiek

Snoeien met beleid vraagt tijd, kennis, inzicht in wortels en seizoenen. (Foto © Pixabay)

"Onze politici zouden meer als zorgzame boomdokters moeten zijn, en minder als bonkige houthakkers te werk moeten gaan,” schreef Alicja Gescinska in een recente column.

Die zin bleef bij mij hangen als een echo die niet wilde uitdoven.Want waarom — waarom doen ze dat dan niet? Waarom snoeien onze politici niet met kennis van groei, maar met haast en bravoure, alsof daadkracht belangrijker is dan wijsheid?

Misschien begint het probleem bij wat macht met mensen doet. Macht is als zonlicht: ze doet alles sterker groeien wat er al in iemand aanwezig is. Ze maakt de empathische warmer, maar de kille kouder. Ze vergroot de neiging tot luisteren of tot domineren, afhankelijk van het karakter van wie ze draagt.

En in een politiek klimaat dat vooral de luidste, zelfverzekerde stemmen beloont, stijgen vaak niet de meest zorgzamen op, maar de meest onwrikbaren; zij voor wie twijfel een zwakte lijkt.

De psychologie kent daar een naam voor: de dark triad.

Narcisme, machiavellisme, psychopathie — drie trekken die zelden in zuivere vorm voorkomen, maar die in hun gematigde varianten verrassend herkenbaar zijn.

• De bestuurder die kritiek als persoonlijke aanval ervaart — dat is narcisme.

• De strateeg die ethiek verwart met efficiëntie — dat is machiavellisme.

• De technocraat die in een begroting enkel cijfers ziet, geen mensen — dat is psychopathie in maatkostuum.

Samen vormen ze het morele schaduwprofiel van de macht.

Het gevolg is beleid dat slim oogt, maar niet wijs is.

Een beleid dat rekent, maar niet voelt.

Dat bestuurt, maar niet verzorgt.

Snoeien met beleid vraagt tijd, kennis, inzicht in wortels en seizoenen. Snoeien met een bijl is sneller, zichtbaarder, meetbaarder. In tijden van mediacratie wint de bijl het van de snoeischaar. De daadkrachtige pose verdringt de zorgende aandacht.

“Wij doen wat moet gebeuren” klinkt beter op televisie dan “Wij willen eerst begrijpen.”

Toch is het gebrek aan zorg geen kwestie van domheid.

Veel politici zijn intelligent. Maar intelligentie zonder empathie is als een mes zonder handvat; scherp, maar gevaarlijk.

Wat ontbreekt in de politiek is morele intelligentie: het vermogen om te begrijpen wat beslissingen doen met het weefsel van een samenleving, niet enkel met haar cijfers.

• Wie snijdt in cultuur, snijdt in zijn eigen zenuwstelsel.

• Wie snijdt in onderwijs, kortwiekt de toekomst.

• Wie snijdt in zorg, hakt in het hart van de gemeenschap.

Empathie is geen weekheid.

Zorg is geen zwakte.

De boomdokter weet: wat je zorgvuldig snoeit, zal sterker uitlopen. 

Wat je ruw afhakt, sterft vanbinnen.

We hebben nood aan een politiek die opnieuw durft te voelen.

Niet om sentimenteel te worden, maar om verstandig te blijven.

Een politiek van tuiniers in plaats van houthakkers; mensen die weten dat groei tijd vraagt, en dat het zachte soms sterker is dan het harde.

Tot die tijd blijft één vraag knagen:

Waarom kiezen we steeds opnieuw voor de bijl, terwijl we zo snakken naar een hand die weet hoe te verzorgen?