De pandemie is niet voorbij, ze is alleen van terrein veranderd
- Luc Van De Steene
- 3 nov 2025
- 3 minuten om te lezen
Er zijn van die gesprekken die nooit meer helemaal terugkeren. Vrienden die je vroeger vanzelfsprekend belde, maar nu al twee jaar niet meer hebt gezien. Niet omdat iemand verhuisd is, maar omdat een meningsverschil tijdens de pandemie te diep sneed. Soms lijkt het alsof het virus verdwenen is, maar de quarantaine tussen mensen is gebleven.
Erika Vlieghe zei onlangs dat politici die weinig respect tonen voor wetenschap “zorgbarend goed in de markt liggen”. En ze vertelde hoe langdurige vriendschappen stukgingen omdat wantrouwen de bovenhand kreeg. Haar woorden blijven hangen. Niet alleen omdat ze gelijk heeft, maar omdat ze iets blootleggen wat velen herkennen: de pandemie was niet enkel een medische crisis, maar een morele aardverschuiving.
Dat mijnenveld is er nog. Alleen dragen we nu geen mondmaskers meer, maar meningen.
Wat ooit begon als discussie over maatregelen, mondmaskers of vaccins, werd al snel iets anders: een strijd om identiteit. Wie je geloofde, zei iets over wie je wás. Wetenschappers, politici, journalisten: iedereen kwam terecht in een soort moreel mijnenveld. En dat mijnenveld is er nog. Alleen dragen we nu geen mondmaskers meer, maar meningen.
Je ziet het in de politiek, waar wantrouwen tegen ‘de experts’ electoraal goed scoort. Je hoort het in talkshows, waar nuance minder applaus krijgt dan verontwaardiging. En je voelt het in persoonlijke relaties, waar gesprekken over nieuws of wetenschap steeds vaker eindigen in stilte. De pandemie is uit het lichaam verdwenen, maar niet uit het geheugen.
De mens is niet gebouwd op waarheid, maar op overleven.
We zeggen vaak dat mensen “niet naar de waarheid zoeken” maar dat is niet helemaal te wijten aan onwil; het is eerder hoe ons brein werkt. De mens is niet gebouwd op het vinden van de waarheid, maar op overleven. En overleven betekent: betekenis en samenhang vinden, ook als die niet helemaal klopt. We filteren informatie die ons gelijk bevestigt, omdat twijfel energie kost en angst oproept. In zekere zin is dat een evolutionair verdedigingsmechanisme: zekerheid is veiliger dan complexiteit.
Maar er is een verschil tussen bevestiging en zelfbevestiging. De Nederlandse psychiater Anna Terruwe beschreef dat al in de vorige eeuw. Volgens haar heeft ieder mens een fundamentele behoefte aan bevestiging; niet om gelijk te krijgen, maar om gezien te worden als mens. Wie zich niet bevestigd voelt in zijn bestaan, gaat zichzelf overmatig zelf bevestigen. Dan wordt het eigen gelijk een schild tegen afwijzing. En dat zie je vandaag overal: in debatten, in sociale media, in politiek. We schreeuwen om gehoord te worden, maar luisteren nauwelijks nog.
Misschien verklaart dat waarom het wantrouwen tegenover wetenschap zo hardnekkig is. Wetenschap werkt traag, onzeker, voortdurend corrigerend. Terwijl de menselijke ziel snakt naar duidelijkheid, herkenning en houvast. Als iemand dat gevoel van zekerheid biedt — een politicus, een influencer, een vriend — dan wint dat vaak van abstracte waarheid. “Zorgbarend goed in de markt” noemde Vlieghe dat. En ze heeft gelijk: het verkoopt, omdat het troost biedt.
Toch is het te gemakkelijk om dat weg te zetten als domheid of ontkenning. Achter elke overtuiging zit een mens die ergens bang voor is, of teleurgesteld, of simpelweg moe van onzekerheid. En misschien is dat de echte erfenis van de pandemie: niet het virus zelf, maar de kwetsbaarheid die het zichtbaar maakte. De angst om fout te zijn. De drang om ergens bij te horen. De behoefte om gelijk te hebben, omdat dat voelt als bestaansrecht.
We zijn hersteld, maar niet geheeld
We zeggen dat de pandemie voorbij is, maar in werkelijkheid is ze alleen van terrein veranderd. Wat toen begon als een gezondheidscrisis, is nu een vertrouwenscrisis geworden; in wetenschap, politiek, media, en zelfs in elkaar. We zijn hersteld, maar niet geheeld.
Misschien is het tijd om opnieuw te oefenen in luisteren. Niet om iemand te overtuigen, maar om te begrijpen waar zijn zekerheid vandaan komt. Om het verschil te leren horen tussen wie zich wil bevestigen en wie gewoon bevestigd wil worden. Dat is trager dan scoren met gelijk, maar misschien is dat vandaag de enige vorm van vooruitgang die nog telt.
Opmerkingen