De kunst van het oneens zijn

Misschien is dat wat we opnieuw moeten leren, als samenleving, als generatie, als mensen onder elkaar: dat verschil niet het einde is van verbinding, maar juist haar begin. (Foto © Pixabay)

Er hangt iets vreemds in de lucht tegenwoordig. Een geladenheid. Alsof elk gesprek op het punt staat te ontploffen. “Just because I disagree with you does not mean I hate you,” luidt een citaat dat aan John Lennon wordt toegeschreven. Een eenvoudige zin, maar in onze tijd klinkt hij bijna revolutionair. Want het lijkt wel alsof we zijn vergeten dat verschil van mening niet hetzelfde is als vijandschap.

We leven in een tijd waarin het oneens zijn bijna onbeleefd is geworden. Alsof het niet meer gaat over ideeën, maar over identiteit. Wie een standpunt aanvalt, tast blijkbaar meteen ook de persoon erachter aan. En dus trekken we ons terug in veilige bubbels, waar we alleen nog maar mensen horen die hetzelfde denken als wij. We volgen, liken, delen en bevestigen elkaar, tot we geloven dat onze visie niet zomaar een mening is, maar een waarheid.

Het is een gevaarlijke illusie om te denken dat je gelijk je definieert als mens.

De mens heeft de neiging om zich te identificeren met zijn gedachten, alsof die het fundament vormen van zijn bestaan. Zodra iemand dan zegt dat je ongelijk hebt, voelt dat als een aanval op je wezen. Dat is de identificatieval. Het ego houdt niet van twijfel; het wil zeker weten, het wil winnen. Terwijl groei juist begint bij onzekerheid, bij de erkenning dat je blik beperkt is, dat je misschien iets kunt leren van iemand die anders denkt.

Daarom is het zo pijnlijk om te zien hoe discussies tegenwoordig verlopen. Niet als uitwisseling van argumenten, maar als botsing van ego’s. Meningen worden projectielen. We gooien ze over en weer, zonder echt te luisteren. En vaak zijn het niet eens meningen die uit kennis of ervaring voortkomen, maar reflexen — echo’s van wat we online hebben gelezen, half begrepen, en vervolgens met grote stelligheid herhalen.

Wist je dat mensen pas openbloeien wanneer er echt naar hen wordt geluisterd? 

Nog zorgwekkender is dat deze luidruchtige stelligheid vaak botst met bescheiden kennis. Wie écht iets weet, weet ook hoe weinig hij weet. De wetenschapper die nuanceert, de expert die twijfelt, de leraar die zegt “het hangt ervan af.” Zij worden al snel overstemd door de man of vrouw die met de vuist op tafel beweert: “Zo is het gewoon!” 

We zijn in een tijd beland waarin kennis fluistert en onwetendheid schreeuwt.

En toch is het niet alleen domheid of kwaadwilligheid. Het is ook angst. Angst om niet gehoord te worden, om onbelangrijk te lijken, om geen controle te hebben. In die angst grijpen mensen naar meningen als naar wapens. Ze bieden houvast in een wereld die steeds complexer wordt. “Als ik tenminste íets zeker weet,” denkt men, “dan verlies ik mezelf niet.” Maar zekerheid zonder diepgang is als een huis zonder fundament. Het stort in bij de eerste storm.

We zouden opnieuw moeten leren luisteren, echt luisteren. Niet om te antwoorden, maar om te begrijpen. Niet om te winnen, maar om te verbinden.

Een gesprek is geen strijdtoneel, maar een oefening in menselijkheid.

De waarheid is zelden zwartwit; ze speelt zich af in de grijstinten ertussen, waar empathie en nieuwsgierigheid wonen.

Misschien is dat wat Lennon bedoelde. Dat liefde en respect niet verdwijnen door verschil, maar juist daarin worden getest. Dat vrede niet het zwijgen van meningsverschillen is, maar het vermogen om die te dragen zonder elkaar te veroordelen.

Stel je eens voor dat we dat zouden leren.

Dat we het niet eens hoeven te zijn om samen te kunnen leven, werken, dromen.

Dat we het ongemak van verschil zien als iets moois, iets menselijks.

Want uiteindelijk is het juist in het oneens zijn dat we elkaar werkelijk ontmoeten. Niet in het perfecte gelijk, maar in het zoekende gesprek daartussen.