De kracht van menselijkheid

Tussen twee handen ontstaat zorg. (Foto © Unsplash)

Na vijf dagen in het ziekenhuis blijft niet alleen een lichaam achter dat moet herstellen, maar ook een mens die scherper kijkt. Ziekte vertraagt. Ze legt je stil, maakt je afhankelijk, en precies daardoor wordt zichtbaar wat in het gewone leven vaak onder de radar blijft: de kwaliteit van menselijk contact. 

In de eerste plaats is er de fysieke zorg. Die was opvallend menselijk. Zacht. Betrokken. Regelmatig vroegen de verpleegkundigen — allemaal vrouwen — hoe het ging. Of er pijn was. Of iets te zwaar aanvoelde. Dat lijkt klein, bijna banaal, maar wanneer je lichaam kwetsbaar is, krijgt zo’n vraag gewicht. Ze bevestigt: je wordt gezien, niet alleen gemeten.

Niet iedereen zorgde op dezelfde manier. Bij sommigen voelde de handeling mechanischer, functioneler. Dat oordeel is niet verwijtend, eerder waarnemend. Alsof je soms een onderstroom voelt in mensen: wat ze meebrengen van thuis, wat zich heeft opgehoopt door vermoeidheid, of wat al te lang onder druk staat. Zorg wordt immers verleend door mensen, niet door functies, en mensen zijn niet altijd even intact. Er is veel in mensen dat je alleen maar kunt voelen. 

Wat ook voelbaar was: de permanente tijdsdruk. De snelheid waarmee moest worden geschakeld. Te snel, vaak. De structuur waarin zorg georganiseerd is, lijkt vooral rond prestatie te draaien — efficiëntie, doorstroming, registratie — en minder rond zorg als relationele handeling. Dat wringt. Niet alleen voor wie zorg ontvangt, maar ook en vooral voor wie ze verleent. Dat verdeelt, put uit, en laat sporen na. Sommige zorgenden dragen die druk al langer mee; je voelt een zekere moedeloosheid, een berusting die niet uit onwil voortkomt, maar uit overbelasting. Hier wordt de surmenage voelbaar. 

En toch: ondanks alles voelde de zorg in essentie bijzonder menselijk aan. Niet dankzij het systeem, maar eerder ondanks, en wel dankzij de mensen die erin werken. Zij zijn het die de ruimte blijven maken voor nabijheid, soms tegen de klok in. Goede menselijke zorg doet iets met een mens. Ze werkt niet alleen genezend, maar ook bevestigend. Ze zegt: je mag hier zijn, in je zwakte. Je hoeft even niets te presteren.

Die ervaring van nabijheid kwam niet alleen van de zorgverleners. Er waren ook vrienden. Berichten. Telefoons. Bezoeken. Kleine tekenen van verbondenheid die groter zijn dan ze lijken. In het ziekenhuis zie je ook wie die nabijheid niet heeft. Mensen die weinig of geen bezoek krijgen, die geïsoleerd lijken. Ik had de indruk — misschien is het intuïtie — dat zij trager herstellen. Alsof genezing niet alleen biologisch verloopt, maar ook relationeel. Dat mogen ontdekken, ik zou het de huidige beleidsmakers durven toe te wensen.

Menselijkheid blijkt geen zachte luxe, maar een kracht. Ze ondersteunt herstel. Ze houdt mensen recht, aan beide kanten van het bed. En ze is kwetsbaar. Ze vraagt tijd, aandacht, ruimte. Precies datgene wat onder druk komt te staan wanneer zorg wordt herleid tot prestatie.

Misschien gaat dit niet alleen over zorg. Misschien gaat het over hoe wij onze samenleving inrichten. Over wat er gebeurt wanneer efficiëntie belangrijker wordt dan aanwezigheid, en meetbaarheid belangrijker dan betekenis. De vraag is niet of mensen nog menselijk wíllen zijn. De vraag is of we structuren creëren waarin menselijkheid kan blijven bestaan.

Wat ik meeneem uit deze dagen is geen groot oordeel, maar een helder besef: waar menselijkheid ruimte krijgt, gebeurt iets wezenlijks. Daar wordt niet alleen gezorgd, daar wordt gedragen. Daar voel je je gedragen, en dat maakt elke mens sterker, zelfs in volle kwetsbaarheid.