De afwasmachine en het mistgordijn

Misschien moeten we niet de afwasmachine herladen, maar onze kijk op perfectionisme. (Eigen foto)

Iedereen kent het beeld: de partner die de vaatwasser herlaadt omdat het ‘niet goed genoeg’ was. Een klassieker op LinkedIn, vaak met een knipoog gebracht, als herkenbaar voorbeeld van perfectionisme.

Een tikje zelfrelativering, wat duimpjes, een hashtag over ‘balans’ en we kunnen weer verder.

Maar wat als het eigenlijk iets anders is?

Wat als dat herladen van de vaatwasser niet over perfectie gaat, maar over controle?

Over het niet kunnen verdragen dat iets op een andere manier gebeurt dan de onze.

Over compulsie, spanning, angst; of in sommige gevallen, machtsbehoud.

We gebruiken het woord perfectionisme tegenwoordig voor van alles. Het klinkt ook vriendelijker. Een beetje perfectionisme, dat toont betrokkenheid, verantwoordelijkheidszin. Wie kan daar nu tegen zijn? Maar onder dat etiket gaat soms een heel andere realiteit schuil: een drang om controle te houden, om onzekerheid te vermijden, om de wereld voorspelbaar te maken.

Perfectionisme is zelden een deugd. Het is een aanpassingsmechanisme.

Het ontstaat vaak in de kindertijd, bij kinderen die hebben geleerd dat goed niet goed genoeg was. Dat liefde en waardering iets waren wat je moest verdienen.

Daar groeit een innerlijke stem die fluistert: “Als ik het perfect doe, dan mag ik er zijn.”

Later in het leven kan die stem opnieuw aangewakkerd worden; in een werkomgeving waar prestaties alles zijn, of in een relatie waarin subtiel maar hardnekkig controle wordt uitgeoefend — en dat komt veel vaker voor dan we denken.

In zo’n context wordt perfectionisme besmettelijk.

De partner van de zogenoemde of zelfverklaarde ‘perfectionist’ gaat zich aanpassen, spiegelen, pleasen.

Niet omdat hij of zij ook zo van orde houdt, maar omdat het veiliger voelt om te voldoen dan om te botsen.

Wie herlaadt er dan eigenlijk de vaatwasser?

De persoon met controledrang, of degene die geleerd heeft om zich te voegen naar andermans lat of normen?

En wie heeft er dan eigenlijk coaching nodig?

Soms lijkt onze maatschappij collectief te lijden aan een milde vorm van controledrift, vermomd als zelfoptimalisatie. We willen ons leven ‘beter organiseren’, ‘efficiënter’ omgaan met tijd, ‘niets aan het toeval overlaten’. Maar achter dat streven schuilt vaak dezelfde angst: de angst voor chaos, afwijzing, onmacht.

Het probleem is dat we die dynamiek zelden herkennen zolang we ze benoemen als perfectionisme. Het woord verzacht, verdoezelt. Het trekt een mistgordijn op van goedbedoelde zelfanalyse, waarachter de diepere vraag verdwijnt: wat probeer ik eigenlijk te vermijden?

Misschien moeten we dus niet de afwasmachine herladen, maar onze kijk op perfectionisme.

Durven zien dat het niet altijd om ‘de lat te hoog leggen’ gaat, maar om een poging om controle te herwinnen in een wereld — of relatie — die ooit onveilig aanvoelde.

De echte oefening is dan niet loslaten, maar toelaten: dat iets niet perfect hoeft te zijn, dat iemand anders het anders mag doen, dat we zelf niet altijd hoeven te presteren om gerust te kunnen ademen.

Wie dat kan, herlaadt niet langer de vaatwasser.

Die gaat gewoon aan tafel zitten, en eet met smaak.