Bewustzijn is alles
- Luc Van De Steene
- 2 jun 2025
- 3 minuten om te lezen
We leven in een wereld waarin de mens almaar meer kan, en tegelijk steeds minder lijkt te zijn.
We vliegen naar Mars, bewerken DNA, bouwen artificiële intelligentie, en toch slagen we er niet in om in vrede samen te leven. We zijn technologisch geëvolueerd, wetenschappelijk geëxplodeerd, maar moreel en menselijk vaak stil blijven staan.
Réginald Moreels, arts en “ik ben een rebel, en naarmate ik ouder word nog meer”, verwoordt het onverbiddelijk scherp in De vragen van Proust: “De menselijke evolutie? Technologisch: ongelooflijk. Wetenschappelijk: ongelooflijk. Maar ontologisch: nul.”
We kunnen haast alles, behalve écht aanwezig zijn — aanwezig bij onszelf, bij de ander, in het moment. In ons eigen innerlijk kompas.
Dat kompas heet bewustzijn.
Wat is bewustzijn?
Bewustzijn is meer dan wakker zijn. Het is het vermogen om waar te nemen wat er in je gebeurt, zonder er meteen op te reageren. Het is de innerlijke ruimte waarin je kunt zien: ik ben boos, maar ik bén niet die boosheid. Bewustzijn is de spiegel waarin je jezelf ziet, en tegelijk de deur naar de ander.
Zonder bewustzijn leven we op automatische piloot. We herhalen patronen uit ons verleden. Patronen van denken, voelen en handelen. Individueel én collectief. En net daar zit de kern. Bewustzijn is dé manier om herhaling te doorbreken.
Het moment waarop we ons bewust worden van een patroon, van een reflex, van een overtuiging, is het moment waarop echte verandering mogelijk wordt. Voor het eerst kunnen we iets anders doen dan wat we altijd al deden.
Zonder bewustzijn zijn we overgeleverd aan onze impulsen. We oordelen, handelen reactief, gehoorzamen ons ego. We vallen elkaar aan, vervreemden, zetten de natuur naar onze hand en noemen dat vooruitgang.
Met bewustzijn ontstaat er ruimte, stilte, inzicht en keuzevrijheid. Dáár begint echte menselijkheid.
Waarom bewustzijn welzijn is
In een tijd waarin burn-out, stress en vervreemding welig tieren, blijkt één factor steeds opnieuw van doorslaggevend belang: zelfbewustzijn.
Onderzoek toont aan dat mensen die regelmatig reflecteren, mediteren of mindfulness beoefenen, niet alleen veerkrachtiger zijn, maar ook empathischer, ethischer en gelukkiger.
Bewustzijn is dus geen zweverig ideaal, het is een concrete bouwsteen van mentaal en emotioneel welzijn. Het stelt ons in staat om onze binnenwereld te begrijpen, gezonde grenzen te stellen, constructieve relaties op te bouwen, en betekenis te ervaren in een wereld die vaak versnipperd aanvoelt.
Wetenschap en spiritualiteit vinden elkaar
Bewustzijn is lange tijd het terrein van de filosofie en spiritualiteit geweest. Maar intussen schuift ook de wetenschap aan tafel. Neurowetenschappers als Antonio Damasio en Anil Seth onderzoeken de aard van bewustzijn met vernieuwende modellen.
Dankzij hersenonderzoek weten we intussen dat meditatie en mindfulness meetbare effecten hebben op het brein: gebieden die te maken hebben met empathie, zelfinzicht en stressregulatie worden versterkt.
Wat zegt de wetenschap?
– Neuroplasticiteit: Onderzoek van o.a. Sara Lazar (Harvard) toont aan dat meditatie de hersenstructuur verandert.
– Mindfulness en mentaal welzijn: Volgens een meta-analyse van Goyal et al. (2014) zijn mindfulness-interventies even effectief als antidepressiva bij milde depressies.
– Het bewustzijnsprobleem: Er is geen wetenschappelijke consensus over wat bewustzijn precies is, maar het belang ervan wordt steeds duidelijker erkend.Spiritualiteit zegt: je bent niet je gedachten. De wetenschap begint het te bevestigen: inderdaad, je kunt je gedachten observeren zonder je ermee te identificeren. In die ontmoeting ligt de toekomst.
De evolutie die nog moet beginnen
We staan op een kantelpunt. Enerzijds ontwikkelen we tools en technologieën met ongekende kracht. Anderzijds missen we het bewustzijn om er wijs mee om te gaan. Kunstmatige intelligentie is geen bedreiging, ónze onbewustheid is dat.
Geen wet, geen algoritme, geen politiek systeem zal de mensheid redden van zichzelf. Alleen een evolutie in bewustzijn kan dat doen. Het begint klein, in onszelf, in onze dagelijkse keuzes, in het moment waarop we even ademen, voelen en kiezen om aanwezig te zijn in plaats van te reageren.
De wereld verandert niet alleen door nieuwe technologie, maar door nieuwe mensen. Mensen die bewúst zijn, die zichzelf kennen, die zich verbonden voelen.
De echte vooruitgang
De echte vooruitgang gebeurt niet in laboratoria, maar in ons innerlijk leven. Niet in de versnelling, maar in de verstilling. Niet door meer te doen, maar door beter te zijn.
De toekomst zal niet draaien om snellere chips, maar om diepere inzichten. Niet om dominantie, maar om verbinding. Niet om macht, maar om menselijkheid. En dat begint nu. In jou. In mij. Bewustzijn is geen doel. Het is de voorwaarde voor álles.
Als mentor en coach begeleid ik mensen naar meer bewust-zijn.
Opmerkingen