Als het lichaam spreekt waar woorden ontbreken

Wie migraine heeft, verdient méér dan wachten, slikken en hopen. Misschien verdienen we een gezondheidszorg die niet alleen pijn stilt, maar ook betekenis zoekt. (Foto © Pixabay)

Wat als je lichaam niet lastig doet, maar iets wil vertellen?

Op sociale media las ik onlangs een bericht van een oude bekende. Ze was radeloos: alweer dagen gevloerd door migraine, en het werd steeds erger. Wat me vooral trof, waren de tientallen reacties. Zoveel mensen in dezelfde strijd, zoveel machteloosheid, zoveel wachten op huisartsen, neurologen en oplossingen die maar niet komen. Het leek alsof iedereen dezelfde deur probeert in te beuken, ook al weet niemand nog of daarachter wel echt de uitweg ligt.

Ik herken dat gevoel: de wachtkamer als symbool van hoop én wanhoop. Je schuift aan, je hoopt op een antwoord, maar ergens diep vanbinnen vermoed je al dat je vooral iets krijgt om het weer even uit te houden. En dat is niemand kwalijk te nemen. Huisartsen hebben amper tijd, neurologen zitten vol voor maanden, en het medische model is gebouwd op één principe: iets doet pijn, dus we bestrijden de pijn. Punt.

Alleen … het menselijk lichaam is geen verstekeling zonder verhaal. Soms schreeuwt het, juist omdat er iets verteld wil worden.

Soms fluistert het lichaam wat de geest niet durft te zeggen.

Ik denk terug aan een jonge vrouw die ik ooit begeleidde. Zeventien migraineaanvallen de voorbije maand. Elke aanval maakte haar een beetje banger voor de volgende. Al vrij snel werd duidelijk dat ze gevangen zat in een keihard perfectionisme: altijd sterk, altijd correct, nooit teleurstellen. We werkten daaraan, laagje per laagje. De weken erna had ze nog één aanval. Niet omdat ik gouden handen heb, maar omdat je soms op de juiste deur moet kloppen. Niet alleen op de medische.

Ik zeg er altijd eerlijk bij: ga wél eerst langs bij de huisarts, en zo nodig bij de neuroloog. Niet om een pil te krijgen, maar om uit te sluiten wat uitgesloten moet worden. Een black-out, een ontsteking, neurologische schade — die risico’s wil je niet negeren. Ik herinner me een andere vijftiger die plots helemaal wegviel. Dáár wil je snel medische screening, zonder twijfels en zonder wachten.

Maar als die medische oorzaak ontbreekt, waarom blijven we dan zó hard vasthouden aan uitsluitend datzelfde model?

Volle wachtkamers, stille lichamen. Misschien kijken we de verkeerde kant op.

Peter Levine schrijft dat ons lichaam soms draagt wat de geest niet durft voelen. Hij noemt het somatisatie: onverwerkte emoties die zich een uitweg banen via het lichaam — rugpijn, darmproblemen, hartritmestoornissen, migraine. Niet gespeeld. Niet tussen de oren als in “het zit je maar te verbeelden.” Maar juist: het zit zó diep dat het lichaam het overneemt. Het lichaam liegt niet. Het zendt uit wat nooit is ontvangen.

We dempen de pijn, maar luisteren niet naar de boodschap.

Het wordt pas echt pijnlijk zichtbaar in levensverhalen. Een vrouw van in de vijftig, compleet opgebrand na jaren in een verstikkende relatie met narcistisch misbruik. Toen ze haar verhaal eindelijk durfde vertellen aan de neuroloog, antwoordde die zacht: “Nu kun je echt herstellen.” Dat vond ik opmerkelijk en tekenend. Zelfs binnen de medische wereld beseffen sommigen: je kunt geen lichaam genezen dat voortdurend wordt vergiftigd door stress, angst of vernedering.

En toch blijven we massaal geloven dat de oplossing in een doosje zit, achter een voorschrift, na drie minuten consult. De gezondheidszorg heeft ons afgeleerd om verbanden te leggen. Er bestaat een harde scheiding tussen lichaam en geest, en we hebben die zó geïnternaliseerd dat we hem niet eens meer in vraag stellen. Terwijl iedereen met een beetje levenservaring weet: stress slaat zich op. Verdriet kruipt ergens onder je huid. Schaamte vreet energie. En angst heeft een lichaam.

Wat als migraine, althans bij een deel van de mensen, niet alleen onderdrukt moet worden, maar ook begrepen? Wat als de aanval soms een signaal is, geen defect? Wat als de vraag niet enkel is: “Hoe raken we dit kwijt?” maar ook “Waarom is dit er?”

Genezing begint soms niet bij bestrijden, maar bij begrijpen.

Ik geloof niet in schuld. Ik geloof wel in samenhang.

En stel je eens een zorgsysteem voor waarin een arts kan zeggen: “Uw hersenen zijn in orde. Nu gaan we kijken wat uw leven u probeert te vertellen.” Zonder zweverigheid, zonder moralisme. Gewoon met de eenvoudige erkenning dat een mens één geheel is.

Dat perspectief alleen al geeft ademruimte. Want wie migraine heeft, verdient méér dan wachten, slikken en hopen. Misschien verdienen we een gezondheidszorg die niet alleen pijn stilt, maar ook betekenis zoekt. Niet óf-óf, maar én-én.

Het lichaam fluistert lang voordat het schreeuwt. Misschien is het tijd om weer te leren luisteren.